Αρχείο για Μαρτίου 15, 2009

Το πικρό φιλί της λογοκρισίας

Μαρτίου 15, 2009 στο 6:05 μμ · Κατηγορία Βάσερμαν Μαριόν, Εθνική Λυρική Σκηνή, Λογοκρισία, Ντβόρζακ Αντονίν, Ομοφυλόφιλοι, Πουριτανοί, Ρούσαλκα ·Με ετικέτα

ΕΧΕΙ ΟΡΙΑ Η ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥΤΑΙ ΝΑ ΤΑ ΘΕΣΕΙ; ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΕΘΕΣΕ Η «ΟΜΟΦΟΒΙΚΗ», ΟΠΩΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΗΚΕ, ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΛΥΡΙΚΗΣ ΣΚΗΝΗΣ ΠΩΣ Η ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ «ΠΡΟΣΔΙΔΕΙ ΣΤΟΝ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΗΡΩΑ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ “ΡΟΥΣΑΛΚΑ” ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΜΕ ΑΚΡΑΙΕΣ ΣΚΗΝΕΣ»- ΗΤΟΙ, ΕΝΑ ΦΙΛΙ…

  • «Πού να το είχα φανταστεί, όταν σκεφτόμουν να προσδώσω στον Πρίγκιπα της όπερας “Ρούσαλκα” τα χαρακτηριστικά και τα χούγια του πρίγκιπα Λουδοβίκου Β΄ της Βαυαρίας, ο οποίος στην πραγματικότητα υπέφερε και πέθανε από τον άκρατο συντηρητισμό και τη λογοκρισία της εποχής του, ότι θα τα αντιμετώπιζα στην παρουσίαση της όπερας;»…
  • Η Γαλλίδα σκηνοθέτις Μαριόν Βασερμάν, από το Παρίσι πια, μιλάει στα «ΝΕΑ» για την παραγωγή της όπερας του Ντβόρζακ στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Παραγωγή που παρουσιάστηκε σε πανελλήνια πρώτη και όπου πρώτη φορά στα ελληνικά δεδομένα- όπως φαίνεται και στα παγκόσμια, τουλάχιστον ως προς το λυρικό θέατρο- μια μικρή (όπως αποδείχθηκε) ομάδα μουσικών διεκδίκησε, σχεδόν αυταρχικά, το δικαίωμα να κρίνει, να κατακρίνει και να ορίσει το καλλιτεχνικό περιεχόμενό της.
  • Και όπως όλες οι δικαιολογίες της λογοκρισίας είχε ως άλλοθι την «ανησυχία για το κοινό καλό», ήτοι την «προστασία» του κοινού από ένα φιλί μεταξύ ανδρών (του Πρίγκιπα και του Κυνηγού), επικαλούμενη (στην προκήρυξη που μοίραζε το Δ.Σ. της Ορχήστρας της ΕΛΣ, καταδικάζοντας τις ομοφυλοφιλικές «αποχρώσεις» που δόθηκαν στον χαρακτήρα του Πρίγκιπα) τον «εκπαιδευτικό χαρακτήρα» της ΕΛΣ…
  • Μιλώντας για «όρια που ξεπεράστηκαν» από τη σκηνοθεσία, οι «διαμαρτυρόμενοι» μουσικοί έθεσαν και το- ρητορικό επί της ουσίας ερώτημα για το ποιος δικαιούται να θέσει όριο στην τέχνη. «Η μόνη που μπορεί να θέσει όρια στο ανέβασμα μιας όπερας είναι η διεύθυνση ενός λυρικού θεάτρου- και αυτό μπορεί να το κάνει επιλέγοντας ή όχι τη σκηνική ερμηνεία» απαντά σιβυλλικά η Μαριόν Βασερμάν, που ανέλαβε τη σκηνοθεσία για την Όπερα της Νίκαιας, στη διεθνή συμπαραγωγή με τη Λυρική Σκηνή. «Η “Ρούσαλκα” έγινε αποδεκτή και από την Όπερα της Νίκαιας, πριν από έναν χρόνο, και από την Εθνική Λυρική Σκηνή. Και η δραματουργική μου άποψη είχε γίνει κατανοητή από όλες τις πλευρές».

Πρόθεσή σας ήταν η πρόκληση;

  • «Ήθελα να παρουσιάσω μια ερμηνεία της όπερας, σύμφωνα με την οποία η Ρούσαλκα είναι μια φαντασίωση στο μυαλό του Πρίγκιπα, που αντιπροσωπεύει την ψυχή του και τη θηλυκή πλευρά του. Ο χαρακτήρας του Πρίγκιπα είναι εμπνευσμένος από τον Λουδοβίκο Β΄, που στην ιστορία μας δεν του αρέσει η ζωή του, δυσκολεύεται να φέρει εις πέρας τα καθήκοντά του και δεν θέλει να παντρευτεί καθώς νιώθει έλξη για το ίδιο φύλο- κάτι που θεωρείται απαράδεκτο για έναν βασιλιά στα τέλη του 19ου αιώνα. Όλα αυτά τον οδηγούν στην παράνοια και πεθαίνει μόνος και παρεξηγημένος». Για «λόγους παράνοιας», η οποία δεν είχε καν διαγνωσθεί, αφαιρέθηκε εν μια νυκτί ο θρόνος από τον Λουδοβίκο Β΄, κατ΄ ουσίαν επειδή στήριζε σκανδαλωδώς ως μαικήνας τον Ρίχαρντ Βάγκνερ αλλά και λόγω ομοφυλοφιλίας. Το πτώμα του όπως και το πτώμα του γιατρού του βρέθηκαν να επιπλέουν σε λίμνη την επόμενη ημέρα και «διαγνώσθηκε» αυτοκτονία διά… πνιγμού.

Υπάρχουν τελικά όρια στην τέχνη;

  • «Δεν έχω οριστική απάντηση. Το μόνο που μπορώ να πω είναι πως πάντοτε σκηνοθετώ σε συγκεκριμένο πλαίσιο, που το ίδιο μου δίνει και τα όρια (το έργο, ο χρόνος προετοιμασίας, ο προϋπολογισμός, η μικρή ή μεγάλη σκηνή, οι καλλιτέχνες, οι συνεργάτες…). Όσο για τα υπόλοιπα, είμαι μια ελεύθερη και νέα Γαλλίδα με την προσωπική μου φαντασία και την καλλιτεχνική μου δέσμευση ως σκηνοθέτις. Και οι διευθυντές των λυρικών θεάτρων ζητούν τη δουλειά μου, ή όχι».

«ΝΑΙ, ΑΛΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΕΧΝΗ;»

  • Στην ταινία του Όρσον Γουέλς «Fake», αφού φτιάχνει ο Θεός τον Κόσμο και τον κρίνει ως «καλό», ο Διάβολος σκύβει και του ψιθυρίζει στο αυτί: «Ναι, αλλά είναι τέχνη;». «Η τέχνη έπαιζε πάντοτε ενεργό ρόλο στο πλαίσιο της κοινωνίας», λέει και πάλι σιβυλλικά η Μαριόν Βασερμάν για τον ρόλο της όπερας και της τέχνης εν γένει σε δύσκολους καιρούς. «Όπως και η όπερα, που μπορεί ή δεν μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους σε περιόδους κρίσεις όπως αυτή που διανύουμε».

Κατ΄ αρχάς πιστεύετε πως ζούμε δύσκολους καιρούς;Νιώθετε πως υπάρχει κύμα άκρατου συντηρητισμού και ρατσισμού στην Ευρώπη του 2009;

  • «Δεν ξέρω αν υπάρχει τάση προς τον συντηρητισμό ή τον ρατσισμό στην Ευρώπη του 2009. Είδα απλώς πως η “Ρούσαλκα” στην Αθήνα υπέφερε από τον άκρατο συντηρητισμό και τις τάσεις λογοκρισίας».

Τι μπορεί να κάνει κανείς γι΄ αυτό;

  • «Να σκεφθεί τις ευθύνες του ως καλλιτέχνης και ως ανθρώπινο ον. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο δεν άλλαξα τίποτα στη σκηνοθεσία μου. Διότι δεν υπάρχει απολύτως κανένας λόγος να καταδικαστεί η σκηνική ερμηνεία μου σε μια “Ρούσαλκα” που σέβεται και τον λόγο και τη μουσική του Ντβόρζακ. Σας θυμίζω ότι εμπνέεται από τον Λουδοβίκο Β΄, που υπέφερε και πέθανε από τον άκρατο συντηρητισμό και τη λογοκρισία!».

Κώστας Γαβράς: «ΠΑΝΩ ΑΠ΄ ΟΛΑ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΕΚΦΡΑΣΗΣ»

  • «Τέτοιες σκοταδιστικές ειδήσεις δεν περίμενα να τις ακούσω», ήταν η πρώτη αντίδραση του Κώστα Γαβρά στα νέα για τις «ομοφοβικές», όπως χαρακτηρίστηκαν, αντιδράσεις των μουσικών στη σκηνοθεσία της «Ρούσαλκα». Μόλις είχε επιστρέψει από τη Νέα Υόρκη στο Παρίσι, όπου την επόμενη εβδομάδα θα ξαναπροβληθεί το «Ζ» με αφορμή τα 40 χρόνια του. «Μα καλά, στην Ελλάδα από την αρχαιότητα υπήρχε ελεύθερη η ομοφυλοφιλία και τώρα, 2.500 χρόνια μετά, τους ενόχλησε ένα φιλί;» αναρωτήθηκε. «Η ελευθερία της έκφρασης, στον βαθμό που δεν ενοχλεί ή προσβάλλει κάποιον άλλον, είναι πάνω από όλα και μέγιστο αγαθό της δημοκρατίας. Αλίμονο στις κοινωνίες που φιμώνουν την ελευθερία έκφρασης. Οδηγούνται σε επιβολή γενικότερων μέτρων περιορισμού των ελευθεριών. Κάτι που εμείς στην Ελλάδα το έχουμε πληρώσει πολύ ακριβά με τη χούντα και την επιβολή στρατιωτικού νόμου». Π.Θ.Κ.

Δόμνα Σαμίου: «ΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΔΕΝ ΜΠΑΙΝΟΥΝ»

  • Πριν από πέντε χρόνια η Δόμνα Σαμίου είχε βρεθεί κατηγορούμενη στα δικαστήρια, επειδή ένας πρωτοψάλτης από το Μεσολόγγι παρακολουθώντας εκπομπή της ΕΤ3 για την Αποκριά την άκουσε να τραγουδά «Αντρικά μουνάτα»- παραδοσιακά βωμολοχικά τραγούδια της Αποκριάς- θεώρησε πως είναι ανήθικα και υπέβαλε μήνυση. «Μόλις με αντίκρυσαν οι δικαστές μού είπαν: “Πηγαίνετε, κυρία Σαμίου. Όρια στην τέχνη δεν πρέπει να μπαίνουν”» θυμάται, χαρακτηρίζοντας αδιανόητο αυτό που συνέβη στη Λυρική Σκηνή. «Δεν χάλασε ο κόσμος για ένα φιλί. Δηλαδή αυτοί οι μουσικοί που αντέδρασαν, είναι άγιοι; Δεν κοιτούν καλύτερα γύρω τους να δουν τι γίνεται» προσέθεσε, παραπέμποντας στα πρόσφατα σκάνδαλα. «Ας κοιτάξει καθένας στα δικά του τι θα κάνει. Όλοι αυτοί που δήθεν σκανδαλίστηκαν, είναι υποκριτές». Χ.Ν.Ι

  • Γράφει ο Παύλος Ηλ. Αγιαννίδης, ΤΑ ΝΕΑ, Σάββατο, 14 Μαρτίου 2009

Γράψτε ένα σχόλιο

Κάποιος να τους προσέχει

Μαρτίου 15, 2009 στο 7:35 πμ · Κατηγορία Βάσερμαν Μαριόν, Εθνική Λυρική Σκηνή, Λογοκρισία, Ντβόρζακ Αντονίν, Ομοφυλόφιλοι, Πουριτανοί, Ρούσαλκα

  • Σκέψεις και ερωτήματα γύρω από τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν κατά τη διάρκεια της πρεμιέρας της όπερας «Ρούσαλκα» από την Εθνική Λυρική Σκηνή, σε συμπαραγωγή με την Οπερα της Νίκαιας

φωτογραφια: χαρης ακριβιαδης Ο θίασος στο φινάλε,το βράδυ της πρεμιέρας

Υπάρχουν φορές που μια παράσταση αποδεικνύεται σημαντική όχι τόσο για την καλλιτεχνική της αξία όσο για την πολιτική διάσταση που αποκτά εν μέσω περιστάσεων. Μια τέτοια περίπτωση είναι η Ρούσαλκα, η πρεμιέρα της οποίας την περασμένη Παρασκευή έμελλε να φέρει στην επιφάνεια δυνάμεις πολύ πιο σκοτεινές από αυτές του μοιραίου ξωτικού που οδήγησε στον θάνατο τον πρίγκιπα του έργου. Τα γεγονότα είναι εν πολλοίς γνωστά. Λίγο προτού ανοίξει η αυλαία, μια ομάδα μουσικών της Ορχήστρας της Λυρικής (ευτυχώς υπήρχαν κάποιοι που αρνήθηκαν να συμμετάσχουν) έκρινε σκόπιμο να σαμποτάρει την παράσταση μοιράζοντας φυλλάδια στους θεατές που καταδίκαζαν τη σκηνοθετική προσέγγιση λόγω ακραίων, όπως τις χαρακτήρισαν, ομοφυλοφιλικών σκηνών (επί της ουσίας ένα φιλί μεταξύ του πρωταγωνιστή και ενός χορευτή).

  • Η συμπεριφορά της ορχήστρας ήταν κατ΄ αρχήν αντιεπαγγελματική. Και αυτό είναι το λιγότερο που μπορεί να πει κανείς: ότι σηκώθηκαν τα πόδια να χτυπήσουν το κεφάλι. Και στην πορεία απέκτησαν και σκηνοθετική άποψη. Ως γνωστόν, τον πρώτο λόγο σε μία παράσταση έχει ο σκηνοθέτης. Οι υπόλοιποι συντελεστές, από τη μεγαλύτερη ντίβα ως τον τελευταίο τεχνικό, καλούνται να υπηρετήσουν όσο μπορούν καλύτερα το όραμα αυτού (εν προκειμένω της Γαλλίδας Μαριόν Βάσερμαν στο πλαίσιο συνεργασίας της Λυρικής με την Οπερα της Νίκαιας). Η σκηνοθέτις είχε κάθε δικαίωμα να προτάξει τη δική της ανάγνωση, να ερμηνεύσει τους ήρωες του έργου και τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ τους σύμφωνα με την κοσμοθεωρία της. Είναι συνεπώς αδιανόητο και πρωτάκουστο οι ίδιοι οι συντελεστές, λίγα λεπτά προτού παρουσιαστεί το εγχείρημα στο κοινό, όχι μόνο να αποστασιοποιούνται με θρασύδειλο τρόπο από τη δουλειά την οποία πληρώνονται να εκτελούν, αλλά να προσπαθούν επιπλέον να την υπονομεύσουν τρομοκρατώντας ψυχολογικά τους θεατές.
  • Το ζήτημα είναι ακόμη πιο σύνθετο. Η ορχήστρα δεν ξεσηκώθηκε προκειμένου να διευθετήσει εργασιακά ζητήματα που την απασχολούν. Ξεσηκώθηκε γιατί ενοχλήθηκε από την ανάγνωση της σκηνοθέτιδος που είδε στον ήρωα ομοφυλοφιλικές τάσεις. Εχουμε εδώ λοιπόν το αξιοπερίεργο φαινόμενο: η συνδικαλιστική δράση μεταλλάσσεται σε ηθική αστυνόμευση. Εχουμε την περίπτωση μουσικών που αντί να παίζουν μουσική επιχειρούν να πουλήσουν ηθική- και μάλιστα να προτάξουν τη δική τους ως καλύτερη από άλλων ανθρώπων. Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι που με φασίζουσα νοοτροπία και μέθοδο αποφασίζουν ότι τα ηθικά τους κριτήρια είναι ανώτερα από αυτά της σκηνοθέτιδος, των ηθοποιών, του ΔΣ της Λυρικής, της Οπερας της Νίκαιας και των θεατών; Και πώς τολμούν πραξικοπηματικά να επιβάλουν τις απόψεις τους μοιράζοντας προκηρύξεις μισαλλοδοξίας στους θεατές; Και, τέλος, πώς είναι δυνατόν τέτοιες ακραίες συμπεριφορές να μένουν ατιμώρητες σε ένα κράτος όπου η ελευθερία της έκφρασης είναι κατοχυρωμένη από το Σύνταγμα της χώρας; Η τέχνη δεν μπορεί να κάμπτεται από αυτά τα μικρά μυαλά. Η μουσική είναι αίσθηση και καλλιέργεια και αισθητική, και το σίγουρο είναι πως άνθρωποι με τόσο περιορισμένη και μικροαστική αντίληψη μόνο την τέχνη δεν μπορούν να κατανοήσουν (αν διαβάσετε τις δηλώσεις του προέδρου του ΔΣ της ορχήστρας στη σελίδα 2 του ενθέτου, θα διαπιστώσετε την άγνοιά του γύρω από το θέατρο).
  • Η Εθνική Λυρική Σκηνή είναι ένας κρατικός οργανισμός που υπηρετεί την τέχνη της όπερας και προάγει τον πολιτισμό. Ποια η στάση του προέδρου του ΔΣ της Λυρικής απέναντι σε αυτά τα ντροπιαστικά γεγονότα που έπληξαν το κύρος ενός θεσμού της χώρας; Ο κ. Κυριακόπουλος κράτησε την ψυχραιμία του τη στιγμή ακριβώς που έπρεπε να τη χάσει: τήρησε στάση διπλωματική, εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του με μετριοπάθεια, απάντησε σαν πολιτικός που επιθυμεί να διατηρήσει τις ισορροπίες για να μη χάσει ψήφους και όχι ως σοβαρός επικεφαλής ενός ιδρύματος που έχει συναίσθηση της αποστολής του. Σε θέσεις όπως αυτή περιμένουμε να βλέπουμε ανθρώπους γενναίους, που δίνουν μαθήματα ήθους και αισθητικής. Αντ΄ αυτού ο πρόεδρος άφησε το κοινό της Λυρικής εκτεθειμένο, προσβεβλημένο, χωρίς να ζητήσει συγγνώμη, χωρίς να λάβει κανένα μέτρο προκειμένου να μην επαναληφθεί παρόμοιο περιστατικό στο μέλλον.
  • Το δικαίωμα σε μια άλλη ερωτική επιλογή, το δικαίωμα στη διαφορετικότητα, δεν είναι ζήτημα πολιτιστικό; Ή μήπως οι νότες και το λιμπρέτο είναι τα μόνα που μας απασχολούν; Εναν τέτοιο πολιτισμό ακαδημαϊκού σαβουάρ βιβρ που εστιάζει μυωπικά στο γράμμα και όχι στην ουσία του νόμου δεν τον χρειάζεται κανένας.
  • Η ορχήστρα προσέβαλε μέρος του κοινού, μέρος του πληθυσμού της χώρας, και κανένας δεν φάνηκε να συγκινείται. Ούτε οι πολιτικοί εκπρόσωποι ούτε οι πνευματικοί μας ταγοί, όλοι όσοι οφείλουν με τη στάση τους να δίνουν φωτεινό παράδειγμα τις κρίσιμες στιγμές. Ο υπουργός Πολιτισμού κ. Α. Σαμαράς δεν έκανε καμία δήλωση. Ο κ. Γ. Χουβαρδάς, διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου, αρνήθηκε να σχολιάσει τα γεγονότα όταν του ζητήθηκε από «Το Βήμα». Ο κ. Δημήτρης Παπαϊωάννου το ίδιο. Ισως δεν το έκριναν αρκετά σημαντικό. Τα συμπεράσματα δικά σας…
  • Λουίζα Αρκουμανέα  ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 15 Μαρτίου 2009

Γράψτε ένα σχόλιο

Το σκάνδαλο «Ρούσαλκα»

Μαρτίου 15, 2009 στο 7:29 πμ · Κατηγορία Βάσερμαν Μαριόν, Εθνική Λυρική Σκηνή, Λογοκρισία, Ντβόρζακ Αντονίν, Ρούσαλκα ·Με ετικέτα

Στιγμιότυπο από την παράσταση «Ρούσαλκα»

  • Με αφορμή τον σάλο που προκάλεσε η πρόσφατη πανελλήνια πρεμιέρα της όπερας του Ντβόρζακ από την Εθνική Λυρική Σκηνή, οι πρωταγωνιστές φωτίζουν το παρασκήνιο, ενώ καταξιωμένοι καλλιτέχνες σχολιάζουν τα γεγονότα. Ελευθερία έκφρασης ή τέχνη της πρόκλησης;
  • Τέχνη των ακραίων συναισθημάτων η όπερα, και οι εξίσου ακραίες εκδηλώσεις με αφορμή ένα «αιρετικό» ανέβασμα κάθε άλλο παρά έλειψαν στη διάρκεια της μακρόχρονης ιστορίας της. Οι αντιδράσεις στην πρόσφατη πανελλήνια «πρώτη» τής «Ρούσαλκα» του Ντβόρζακ την οποία παρουσιάζει αυτές τις ημέρες η Εθνική Λυρική Σκηνή, σε συμπαραγωγή με την Οπερα της Νίκαιας, τάραξαν αρκούντως την εγχώρια πολιτιστική καθημερινότητα. Λίγες ώρες πριν από τη σημερινή, τελευταία παράσταση στο «Ολύμπια», τα γεγονότα της πρεμιέρας της 6ης Μαρτίου είναι πλέον γνωστά: το πολυσυζητημένο κείμενο διαμαρτυρίας του ΔΣ της Ορχήστρας σύμφωνα με το οποίο «η συγκεκριμένη σκηνοθετική απόδοση,εκτός του ότι αλλοιώνει το λιμπρέτο,προσδίδει στον κεντρικό ήρωα του έργου ομοφυλοφιλικές τάσεις με ακραίες σκηνές», το επίσης πολυσυζητημένο ανδρικό φιλί, οι έντονες αποδοκιμασίες στην αυλαία οι οποίες δεν στάθηκε δυνατόν να καλυφθούν από τα επίσης δυνατά χειροκροτήματα, η διαμαρτυρία μελών του ΟΛΚΕ (Ομοφυλοφιλικό Λεσβιακό Κίνημα Ελλάδας) εντός του θεάτρου την επαύριον της πρεμιέρας, ο σάλος στα μέσα μαζικής ενημέρωσης… Οι πρωταγωνιστές «φωτίζουν» το παρασκήνιο, ενώ καταξιωμένοι καλλιτέχνες σχολιάζουν από απόσταση τα γεγονότα δίνοντας τη δική τους διάσταση. Η συζήτηση καλά κρατεί…

Οδυσσέας Κυριακόπουλος. Πρόεδρος του ΔΣ της Εθνικής Λυρικής Σκηνής

  • «Κατ΄ αρχάς, όπως ήδη επισημάναμε και στη σχετική με την παράσταση της “Ρούσαλκα” ανακοίνωση η οποία εκδόθηκε, θέλω να τονίσω για ακόμη μία φορά πως η ευθύνη της επιλογής και της παρουσίασης του έργου ανήκει στη διοίκηση της ΕΛΣ. Καμία παρέμβαση δεν έγινε στην ελεύθερη έκφραση της καλλιτεχνικής άποψης της σκηνοθέτιδος. Κάτι τέτοιο άλλωστε θα ήταν αντίθετο προς τις αρχές που διέπουν τη Λυρική Σκηνή, έναν χώρο ελεύθερης ανάπτυξης της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Αυτός είναι εξάλλου και ο σκοπός του ίδιου του θεάτρου: να προκαλεί προβληματισμούς, αντιρρήσεις, να διεγείρει συναισθήματα…
  • Σε ό,τι αφορά την Ορχήστρα αναγνωρίζω πλήρως το δικαίωμά της να έχει άποψη, ωστόσο διαφωνώ με την απόφαση της πλειοψηφίας του ΔΣ να δημοσιοποιήσει τις αντιρρήσεις της λίγο πριν από την πρεμιέρα. Οσο για την πρόταση την οποία διατυπώνει ο πρόεδρος περί σήμανσης των παραστάσεων, ως προβληματισμό τον βρίσκω ενδιαφέροντα. Αν, δηλαδή, πρέπει να εισαγάγουμε στην όπερα και στο θέατρο γενικότερα θεσμούς οι οποίοι λειτουργούν στην τηλεόραση και στον κινηματογράφο είναι κάτι που θα μπορούσε να συζητηθεί. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, έχει ενδιαφέρον το ότι ορισμένοι καλλιτέχνες εκφράζουν μια σεμνοτυφία και μια ευαισθησία σε μια εποχή η οποία κινείται σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση.
  • Κατά τον ίδιο τρόπο, διαφωνώ και με την επιλογή μελών του ΟΛΚΕ (Ομοφυλοφιλικό Λεσβιακό Κίνημα Ελλάδας) να εισβάλουν μέσα στο θέατρο προκειμένου να διαμαρτυρηθούν. Θα μπορούσαν να εκφράσουν τις αντιρρήσεις τους απ΄ έξω είτε μοιράζοντας το κείμενό τους είτε με όποιον άλλον κόσμιο και δημοκρατικό τρόπο επέλεγαν.
  • Οσο για τον πρόεδρο του ΔΣ της Ορχήστρας που μας κατηγορεί ότι δεν λάβαμε μέτρα μετά την κατάληψη του θεάτρου, θα διαφωνήσω και πάλι. Φυσικά και ελήφθησαν μέτρα αλλά δεν είναι δυνατόν να ελεγχθούν τα πάντα επί 24ώρου βάσεως. Τι να κάνουμε, δηλαδή; Να φέρουμε τον στρατό και την Αστυνομία να φυλάνε τη Λυρική;».

Θόδωρος Μαυρομμάτης. Πρόεδρος του ΔΣ της Ορχήστρας της ΕΛΣ

  • «Κατ΄ αρχάς να ξεκαθαρίσω πως σε ό,τι αφορά το πολυσυζητημένο χαρτί υπήρξαν αντιδράσεις ακόμη και στους κόλπους της Ορχήστρας και τελικά κυκλοφόρησε με απόφαση της πλειοψηφίας του ΔΣ, το οποίο, ως γνωστόν, έχει εκλεγεί με δημοκρατικές διαδικασίες προκειμένου να παίρνει αποφάσεις. Ωστόσο το κείμενο αυτό παρεξηγήθηκε απίστευτα: δεν είμαστε ούτε ομοφοβικοί ούτε ρατσιστές. Δεν έχουμε απολύτως κανένα πρόβλημα με τα άτομα που επιλέγουν ερωτικό σύντροφο από το ίδιο φύλο, άλλωστε αρκετοί από αυτούς ζουν δίπλα μας και είναι φίλοι μας. Εν προκειμένω διεκδικήσαμε μια παγκόσμια, θα τολμούσα να πω, πρώτη: αντιδράσαμε στην παραποίηση του λιμπρέτου μιας όπερας από κάποιον σκηνοθέτη, τακτική η οποία στην εποχή μας ακολουθείται κατά κόρον διεθνώς. Αυτό είναι το πρόβλημά μας και όχι η ομοφυλοφιλία. Η φράση περί ομοφυλοφιλικών τάσεων του ήρωα αναφέρεται γιατί ακριβώς στη σκηνή αυτή αντιλαμβάνεται ο θεατής την αλλοίωση του λιμπρέτου σε όλη της την έκταση. Και αναρωτιέμαι: Είναι δυνατόν ένα λιμπρέτο του 1800 ή του 1900 να αντιμετωπιστεί με κώδικες του 2009; Η “Ρούσαλκα” ανέβηκε σε πανελλήνια πρεμιέρα. Φανταστείτε έναν γονιό που φέρνει το παιδί του να δει νεράιδες και ξωτικά και ξαφνικά έρχεται αντιμέτωπος με αυτή τη σκηνοθεσία. Θεωρώ ότι το ΔΣ της Λυρικής έπρεπε να έχει φροντίσει να ενημερώσει το κοινό προβλέποντας έστω κάποια σήμανση στην παράσταση, όπως γίνεται στην τηλεόραση.
  • Συμφωνώ ότι και στο παρελθόν υπήρξαν ανάλογες “προωθημένες” σκηνοθεσίες στη σκηνή της ΕΛΣ, όπως στην περίπτωση του “Φυλακισμένου”, ας πούμε, ή της “Σύντομης ζωής”. Και τότε είχαμε αντιρρήσεις στους κόλπους μας. Απλώς δεν δημοσιοποιήθηκαν και αυτό γιατί τότε αισθανόμασταν στοχοποιημένοι για άλλα θέματα και διστάσαμε προκειμένου να μην προκαλέσουμε περαιτέρω αντιδράσεις. Οσο για την εισβολή μελών του ΟΛΚΕ στο θέατρο, τη θεωρώ απαράδεκτη. Είναι δυνατόν να εισβάλλει όποιος θέλει ανεξέλεγκτα στον χώρο εργασίας μας; Το θέατρο μόλις βγήκε από την περιπέτεια μιας κατάληψης. Δεν θα έπρεπε το ΔΣ να έχει λάβει ορισμένα μέτρα;».

Μαριόν Βάσερμαν. Σκηνοθέτρια τής «Ρούσαλκα»

  • «Περισσότερο από έναν χρόνο πριν παρουσίασα την πρότασή μου σε σχέση με τη “Ρούσαλκα” στη διοίκηση της Οπερας της Νίκαιας, η οποία αποφάσισε να κάνει μια συμπαραγωγή με τη Λυρική Σκηνή της Αθήνας. Η σύλληψή μου ήταν ευθύς εξαρχής ξεκάθαρη: στην παράσταση η Ρούσαλκα είναι μια φαντασίωση στο μυαλό του Πρίγκιπα αντιπροσωπεύει την ψυχή του, τη θηλυκή πλευρά του. Ο χαρακτήρας του Πρίγκιπα είναι εμπνευσμένος από τον Λουδοβίκο Β΄ της Βαυαρίας, επονομαζόμενο και “Βασιλιά του φεγγαριού”. Στην ιστορία μας ο Πρίγκιπας δεν είναι ικανοποιημένος από τη ζωή του. Εχει δυσκολίες να ανταποκριθεί στα καθήκοντά του. Δεν θέλει να παντρευτεί και αισθάνεται έλξη για τους άνδρες, κάτι το οποίο ήταν ανεπίτρεπτο για τη θέση του στα τέλη του 19ου αιώνα. Ολη αυτή η κατάσταση τον τρελαίνει. Πεθαίνει τρελός, μόνος και παρεξηγημένος.
  • Εργάστηκα έξι εβδομάδες στην Αθήνα με τους καλλιτέχνες και το υπόλοιπο προσωπικό της Λυρικής Σκηνής και κανείς δεν είχε πρόβλημα με την άποψή μου. Στις 3 Μαρτίου, ημέρα της προγενικής δοκιμής, ένα τμήμα της Ορχήστρας απείλησε να μην παίξει στις παραστάσεις αν επέτρεπα επί σκηνής ένα φιλί ανάμεσα στον Πρίγκιπα και σε έναν χορευτή στο τέλος του χορού στη Β΄ πράξη. Δεν δέχθηκα τη λογοκρισία ενάντια στην καλλιτεχνική ελευθερία και στα ανθρώπινα δικαιώματα. Θεωρώ την Ελλάδα μια ελεύθερη ευρωπαϊκή χώρα.
  • Ωστόσο κάτω από αυτή την πίεση άφησα τους καλλιτέχνες ελεύθερους σε ό,τι αφορά το συγκεκριμένο φιλί επί σκηνής. Παράλληλα τα μέλη αυτά της Ορχήστρας που διαμαρτυρήθηκαν μοίρασαν φυλλάδια στο κοινό προκειμένου να εκφράσουν την άποψή τους για την παράσταση. Θεωρώ ότι ο καθένας είναι ελεύθερος να αντιδράσει στην καλλιτεχνική μου πρόταση και είμαι πραγματικά χαρούμενη που το κοινό της πρεμιέρας εκφράστηκε όπως ένιωσε. Ωστόσο από την πλευρά μου υπερασπίζομαι την επιλογή μου. Δεν πρόκειται να αλλάξω τίποτε. Η αντίδραση σε ό,τι αφορά την ομοφυλοφιλία ήταν τελείως αναπάντεχη για μένα. Είμαι μια νέα γαλλίδα σκηνοθέτις, ζω στο Παρίσι και αισθάνομαι πλήρη καλλιτεχνική ελευθερία. Δεν καταλαβαίνω γιατί ορισμένοι άνθρωποι αντέδρασαν τόσο βίαια σε μια ιστορία για έναν πρίγκιπα ο οποίος έζησε περισσότερο από έναν αιώνα πριν».

Μίλτος Λογιάδης. Μόνιμος μαέστρος της Ορχήστρας των Χρωμάτων

  • «Σε ό,τι αφορά τα όρια στην καλλιτεχνική έκφραση ενός σκηνοθέτη δεν νομίζω ότι τίθεται ζήτημα. Απλώς δεν υπάρχουν. Ο σκηνοθέτης μπορεί να φθάσει οπουδήποτε, εντός ορισμένων πλαισίων βεβαίως, και από εκεί και πέρα το κοινό είναι αυτό που κρίνει. Από την άλλη πλευρά, καταλαβαίνω και τους μουσικούς της Ορχήστρας. Δεν τους άρεσε η παράσταση και έχουν κάθε δικαίωμα για κάτι τέτοιο. Ωστόσο διαφωνώ με την απόφασή τους να δημοσιοποιήσουν τις αντιρρήσεις τους πριν από την πρεμιέρα. Μπορείς, αν θες, να έχεις αντιρρήσεις για τον καλλιτεχνικό προγραμματισμό εν γένει και να τις εκφράσεις δημόσια. Σε ό,τι αφορά όμως μια παράσταση, οι όποιες δεύτερες σκέψεις εκφράζονται στα όργανα του θεάτρου. Τα εν οίκω μη εν δήμω. Οταν αρχίζεις και αρνείσαι μια παραγωγή του σπιτιού σου, κάτι δεν πάει καλά, κάπου υπάρχει πρόβλημα.
  • Αναγνωρίζω ότι σε κάποιες περιπτώσεις οι σκηνοθέτες το παρακάνουν. Σεξ, γυμνό, ετεροχρονισμένα στοιχεία σε σχέση με το πρωτότυπο κείμενο έχουν γίνει δυστυχώς μόδα στις ημέρες μας. Αυτού του είδους η μανιέρα παύει να είναι πρωτοτυπία. Οταν οι σκηνοθέτες προσπαθούν με αυτόν τον τρόπο να τραβήξουν την προσοχή του κοινού, τότε η τέχνη χάνει την πραγματική ομορφιά της. Από την άλλη πλευρά, ένα τέτοιο κείμενο σαν αυτό που διένειμε το ΔΣ της Ορχήστρας της ΕΛΣ μπορεί να έχει το αντίθετο από το επιθυμητό αποτέλεσμα. Προκαταλαμβάνει το κοινό το οποίο σε ένα ποσοστό σπεύδει να χειροκροτήσει. Θα προτιμούσα το κοινό να αφήνεται ανεπηρέαστο. Το ζητούμενο είναι το ώριμο κοινό που γιουχάρει ή δοξάζει ανεπηρέαστο. Επαναλαμβάνω πως καταλαβαίνω τους μουσικούς. Απλώς δεν θα το έκανα…».

Γρηγόρης Βαλλιανάτος. Δημοσιογράφος – ακτιβιστής

  • «Ως πολίτης που λατρεύει την τέχνη θα ήθελα να διαμαρτυρηθώ για την πρωτότυπη παράσταση της όπερας “Ρούσαλκα” στην Εθνική Λυρική. Δεν έχω δει ποτέ στον κόσμο μουσικοί της ορχήστρας να επιβάλλουν τόσο στον σκηνοθέτη όσο και στη διεύθυνση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής την αισθητική τους ως προς τη σκηνοθεσία. Αυτό που είδαμε την προπερασμένη Παρασκευή, το Σάββατο και την Κυριακή ήταν δύο τρομοκρατημένους τενόρους από τον καλλιτεχνικό διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ο οποίος τρομοκρατήθηκε από το ΔΣ της ορχήστρας της Λυρικής Σκηνής, το οποίο αφέθηκε να μοιράζει στο εσωτερικό φουαγέ της Λυρικής Σκηνής ένα κίτρινο χαρτί το οποίο αναφέρει ότι η κακή σκηνοθέτις απέδωσε ομοφυλοφιλικές τάσεις και ακραίες πράξεις στον ήρωα αυθαίρετα. Το ΔΣ της Λυρικής Σκηνής και ο πρόεδρός του βγήκαν μεν να διαχωρίσουν τη θέση τους επί της ουσίας και επί της τακτικής, ωστόσο ανέχονται τις παραστάσεις να εκτελούνται λογοκριμένες. Κάθε φιλότεχνος και ευαίσθητος άνθρωπος προκειμένου να απολαύσει την τέχνη θα πρέπει να σεβαστεί τους διακριτούς ρόλους του μουσουργού, του σκηνοθέτη και των μουσικών. Τώρα που η είδηση θα κάνει τον γύρο του κόσμου, διότι η σκηνοθέτις είναι Γαλλίδα και έχει διαμαρτυρηθεί- έχει παρουσιάσει άλλωστε την ίδια παράσταση με επιτυχία στη Γαλλία-, θα ήθελα να ακούσω την άποψη του υπουργού Πολιτισμού κ. Αντώνη Σαμαρά ».

Μαρλίς Πέτερσεν. Υψίφωνος

  • «Ως λυρική τραγουδίστρια η οποία έχει συμμετάσχει σε πολλές “μοντέρνες” παραγωγές αισθάνομαι πως καταλαβαίνω όλο και περισσότερο το γιατί οι σκηνοθέτες αναζητούν νέους τρόπους να περάσουν μέσα από την όπερα σημαντικά μηνύματα στο κοινό: θέλουν να συνδέσουν τα έργα με τη σύγχρονη ζωή, τα προβλήματα και τις αναζητήσεις του σημερινού ανθρώπου. Ασφαλώς μπορείς να ανεβάσεις τη “Ρούσαλκα” ως μια θεαματική ιστορία με υπέροχα κοστούμια, ουρές ψαριών και παραμυθένια ατμόσφαιρα. Από την άλλη πλευρά, μπορείς κάλλιστα να επιλέξεις να τονίσεις τις συναισθηματικές πλευρές του έργου δίνοντας σε έναν χαρακτήρα νέες διαστάσεις, “φωτίζοντας” μια διαφορετική οπτική γωνία, εξερευνώντας με άλλον τρόπο μια κατάσταση την οποία βιώνει ο ήρωας.
  • Κατά τη γνώμη μου, η απόσταση ανάμεσα στην ελευθερία της έκφρασης και στην “τέχνη της πρόκλησης” είναι μικρή. Η πρώτη έχει να κάνει με το μάτι και την άποψη του θεατή η οποία μπορεί να εμπλουτιστεί από έναν σκηνοθέτη που χρησιμοποιεί την ελευθερία της έκφρασής του. Από την άλλη πλευρά, θεωρώ πως υπάρχει πρόβλημα όταν ένας σκηνοθέτης ερεθίζει το κοινό θυσιάζοντας το βάθος και την ουσία της πλοκής στον βωμό της πρόκλησης. Η διαχωριστική γραμμή είναι πράγματι πολύ λεπτή και μπορεί κανείς να το δει ξεκάθαρα μέσα από το παράδειγμα δύο πολύ διάσημων σκηνοθετών: του Πέτερ Κονβίτσνι και του Καλίστο Μπέιτο. Κατά την άποψή μου, ο πρώτος προσπαθεί να “διευρύνει” το μάτι και την καρδιά του θεατή επιχειρώντας να δει τα πράγματα υπό ένα νέο πρίσμα, ενώ ο δεύτερος συνδέει τα πάντα με τη βρωμιά και το σεξ, άσχετα με το τι στ΄ αλήθεια πραγματεύεται το έργο. Δεν έχω δει τη “Ρούσαλκα” στη Λυρική αλλά η όλη κατάσταση μου δίνει έναν λόγο να πάω και να δω από κοντά τι γίνεται».
Γιώργος Κουμεντάκης. Συνθέτης
  • «Απ΄ ό,τι καταλαβαίνω, ο λόγος γίνεται για τους ακαδημαϊκούς χώρους παραγωγής θεαμάτων οι οποίοι εν προκειμένω αναζητούν ριζοσπαστικές αναγνώσεις προκειμένου να ανανεώσουν το κοινό. Μια τέτοια παράσταση, φαντάζομαι, δεν θα ξένιζε σε έναν πιο καινοτόμο χώρο. Ωστόσο ο φόβος για το καινούργιο είναι κάτι συνηθισμένο στους ακαδημαϊκούς χώρους: το παραδοσιακό κοινό αισθάνεται αποξενωμένο από ένα μέρος το οποίο, καλώς ή κακώς, θεωρεί δικό του όταν έρχεται αντιμέτωπο με μια διαφορετική ερμηνεία. Σε συνάρτηση με αυτά, προβάλλεται ένα ηθικό μοντέλο το οποίο στερεί την τέχνη από το πιο σημαντικό πλεονέκτημά της: την ελευθερία της έκφρασης.
  • Παρ΄ όλα αυτά, δεν πρέπει να αντιμετωπίσει κανείς το θέμα με επιπολαιότητα. Σαφώς το κοινό μπορεί να εκφράσει τη γνώμη του. Για μένα οι δύο ακραίες εκφράσεις – αποδοκιμασία και ξέφρενη επιδοκιμασία- είναι πολύ κοντά. Τις περισσότερες φορές, δυστυχώς, δεν ξέρουμε γιατί χειροκροτούμε ή γιατί αποδοκιμάζουμε, με αποτέλεσμα και οι δύο εκφράσεις να χάνουν τη σημασία τους. Ο πραγματικός δημιουργός, βεβαίως, είναι αδύνατον να συμβιβαστεί. Προχωρεί μπροστά και, αν πράγματι υπάρχει αλήθεια σε αυτό που κάνει, θα δικαιωθεί. Το πρόβλημα δημιουργείται με αυτούς που προκαλούν περιστασιακά γιατί αυτοί είναι που μπερδεύουν τελικά τον κόσμο. Μια μερίδα του κοινού, η πιο ευαίσθητη θα ΄λεγα, μένει σιωπηλή ενώ μια άλλη απλώς περιμένει την απομυθοποίησή τους».

Η τελευταία παράσταση της «Ρούσαλκα» θα δοθεί σήμερα στις 20.00 στο θέατρο «Ολύμπια».

Γράψτε ένα σχόλιο

Το φιλί της Λυρικής

Μαρτίου 15, 2009 στο 7:20 πμ · Κατηγορία Εθνική Λυρική Σκηνή, Λογοκρισία, Ντβόρζακ Αντονίν, Ομοφυλόφιλοι, Ρούσαλκα

  • Δεν με πείραξε το ομοφυλοφιλικό φιλί στην παράσταση της όπερας του Ντβόρζακ «Ρούσαλκα» στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Δεν με ενόχλησαν τα γιούχα και οι αντιδράσεις των θεατών. Ούτε θεώρησα εξαιρετική κοινωνική αντίδραση την κινητοποίηση ακτιβιστών για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων. Ολα αυτά είναι «επεισόδια» κατάλληλα για τα δελτία ειδήσεων των οκτώ. Αλίμονο αν στις μέρες μας, που γίνονται γάμοι ομοφυλοφίλων, που συζητείται διεθνώς το θέμα της υιοθεσίας παιδιών από γονείς του ίδιου φύλου, και που οι ομοφυλόφιλοι, τουλάχιστον στις δυτικές κοινωνίες, έχουν πάρει τη θέση τους (παρά τον υποφώσκοντα ρατσισμό), αλίμονο λοιπόν αν κρίναμε ένα θέαμα με τέτοια κριτήρια. Αλλωστε τα παιχνίδια των φύλων και της ταυτότητας είναι ένα στοιχείο καταγωγής της όπερας, όπως δείχνει όλη η παράδοση των καστράτων τραγουδιστών ή των ανδρικών ρόλων που ερμηνεύονται από γυναικείες φωνές. (Υπάρχει πιο λεσβιακό ζευγάρι απ΄ αυτό του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας στην όπερα του Μπελίνι «Καπουλέτοι και Μοντέκοι», όπου ο Ρωμαίος είναι μετζοσοπράνο;)
  • Εκείνο που με ενόχλησε στην παράσταση της Λυρικής ήταν το… φιλί της ορχήστρας, δηλαδή το φιλί της προδοσίας προς την όπερα, προς την τέχνη και γενικότερα προς την ελευθερία της τέχνης και του δημιουργού. Είναι γνωστό ότι η ορχήστρα της Λυρικής με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της διένειμε στους θεατές πριν από την παράσταση ένα τρυκ, ένα είδος προκήρυξης με την οποία εξέφραζε τη διαφωνία της για τη σκηνοθεσία. Προκατέλαβε έτσι τους θεατές, δίνοντάς τους τη στήριξη να αντιδράσουν αρνητικά, σχεδόν πειθαναγκάζοντάς τους. «Οπως θα διαπιστώσετε παρακολουθώντας την παράσταση, η συγκεκριμένη σκηνοθετική απόδοση, εκτός του ότι αλλοιώνει το λιμπρέτο, προσδίδει στον κεντρικό ήρωα του έργου ομοφυλοφιλικές τάσεις με ακραίες σκηνές, κάτι για το οποίο διαμαρτυρηθήκαμε εγγράφως στη Διοίκηση της ΕΛΣ».
  • Ολη η σύγχρονη δημιουργία στηρίζεται στην ελευθερία της άποψης του καλλιτέχνη. Είτε είναι ο καλλιτέχνης που δημιουργεί μόνος του στο εργαστήριό του, είτε είναι ο συγγραφέας που γράφει στο στούντιό του, είτε είναι ο σκηνοθέτης που έχει ένα σκηνοθετικό όραμα, μια άποψη, είτε είναι ο μαέστρος που θέλει να ερμηνεύσει με τον έναν ή τον άλλο τρόπο την παρτιτούρα. Βλέπουμε, ακούμε και κρίνουμε απόψεις και οπτικές, ερμηνευτικές προτάσεις που σφραγίζονται από έναν άνθρωπο. Τις επικροτούμε, τις απορρίπτουμε, τις γιουχάρουμε. Είναι δικαίωμά μας. Αλλά δεν είναι δικαίωμα μέλους μιας ορχήστρας, του ηθοποιού ενός θιάσου να ζητήσει από τον σκηνοθέτη να μην εφαρμόσει την άποψή του, και πολύ περισσότερο να τη λογοκρίνει. Αυτό είναι φασισμός.
  • Το κείμενο του Διοικητικού Συμβουλίου δεν έχει όμοιό του. Για συγκρίσεις πρέπει να ψάξουμε στα χρονικά του πιο καταθλιπτικού σοσιαλιστικού ρεαλισμού, στην ΕΣΣΔ, εκεί όπου ο πόλεμος κατά της γνώμης είχε επίσης σχέση και με την εξόντωση ανθρώπων, των διαφωνούντων. Θα ήταν πιο τίμιο για το Διοικητικό Συμβούλιο της Ορχήστρας της Λυρικής, δηλαδή τους συνδικαλιστές, να εισηγηθούν μια και καλή την… κολεκτιβική σκηνοθεσία.
  • Νίκος Μπακουνάκης | ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 13 Μαρτίου 2009

Γράψτε ένα σχόλιο