Γιατί η Λυρική με αγνοεί τόσα χρόνια;

Ο Γιώργος Κουρουπός παρουσιάζει στις 9 Φεβρουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής την όπερα δωματίου «Η Σκηνή των Θαυμάτων», βασισμένη σε κωμικό ιντερμέδιο του Θερβάντες. Ο κορυφαίος συνθέτης, που τουλάχιστον δύο όπερές του («Πυλάδης» και «Δραπέτες της Σκακιέρας») έχουν αφήσει εποχή, δικαίως είναι θυμωμένος με την έλλειψη ενδιαφέροντος από το μοναδικό μας λυρικό θέατρο

Η νέα όπερα δωματίου «Η Σκηνή των Θαυμάτων» του Γιώργου Κουρουπού, που κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο Μέγαρο Μουσικής την ερχόμενη Τρίτη, είναι βασισμένη στο ομώνυμο ιντερμέδιο του Θερβάντες. Κι όμως, από ένα παιχνίδι της τύχης, συνδέεται υπογείως με τη διάλεξη του Λόρκα για το «ντουέντε». Οχι μόνον επειδή γράφτηκε υπό συνθήκες μιας ελληνικής, πυρετώδους εκδοχής του άρρητου καλλιτεχνικού πάθους. Αλλά επειδή όλα άρχισαν από ένα αφιέρωμα στην περίφημη διάλεξη του Ισπανού ποιητή, που είχε συνυπογράψει το 2006 η Ορχήστρα των Χρωμάτων με το Ινστιτούτο «Θερβάντες».

Το τελευταίο έστειλε ως ευχαριστήριο δώρο στα μέλη της ορχήστρας τις εκδόσεις του με έργα των μεγαλύτερων Ισπανών λογοτεχνών, μεταφρασμένα από καθηγητές. «Ξεφυλλίζοντας τους τόμους, ξαφνικά», διηγείται ο συνθέτης, «έπεσα πάνω σε κάτι που δεν περίμενα ότι υπάρχει: ένα ιντερμέδιο του Θερβάντες, με μια άριστη, ρέουσα μετάφραση σε πεζό. Ηθελα να γράψω μια όπερα δωματίου. Κι αυτό το κρυμμένο διαμαντάκι ανταποκρινόταν σε ό,τι ακριβώς αναζητούσα. Μια αστεία ιστορία, με χαρακτήρα αλληγορικό. Ετσι λειτούργησε το «εδώ και τώρα», χωρίς καν να σκεφτώ αν το έργο θα παιχτεί. Μ’ έπιασε μεγάλος πυρετός. Εγραψα τη «Σκηνή των Θαυμάτων» μέσα σε ένα χρόνο, κάνοντας απολύτως το κέφι μου».

«Η Σκηνή των Θαυμάτων» του Μιγκέλ ντε Θερβάντες (1547-1616) είναι ένα από τα 8 ιντερμέδια που έγραψε το 1614, ένα χρόνο προτού ολοκληρώσει τον «Δον Κιχώτη» και δύο χρόνια πριν πεθάνει. Ενα ζεύγος μπαγαμπόντηδων θεατρίνων κι ένας ατάλαντος μουσικός περιοδεύουν κάνοντας «αρπαχτές». Το πρόγραμμά τους αποτελείται από δήθεν «θαύματα», τα οποία, όπως προειδοποιούν τους θεατές, «δεν μπορεί να τα δει όποιος είναι νόθος ή Εβραίος». Γι’ αυτό κανείς από τους προύχοντες του χωριού στο οποίο παρουσιάζονται τα «θαύματα» δεν τολμά να αντιδράσει. Η κατάσταση οδηγείται σε πλήρες χάος όταν αιφνίδια καταφτάνει κι ένας στρατιωτικός ουλαμός. Καθώς άλλοι νομίζουν πως πρόκειται για… θαύμα κι άλλοι ξεθαρρεύουν και καταγγέλλουν τους τσαρλατάνους, γίνεται σύρραξη κι όλοι πέφτουν νεκροί. Οι μόνοι που διαφεύγουν είναι οι τρεις απατεώνες….

Αντιρατσιστική όπερα

Αυτός είναι κι ο επίλογος του έργου, τον οποίο όμως ο Κουρουπός έχει επίτηδες παραλείψει. «Η σύρραξη», εξηγεί, «έχει χαρακτήρα σύγχρονης πολεμικής ή τρομοκρατικής ενέργειας. Θέλω ο θεατής, ενώ θα ‘χει σκάσει στα γέλια, να σκεφτεί τελικά ότι δεν είναι και τόσο αστεία η υπόθεση της μισαλλοδοξίας και του ρατσισμού που ζούμε και σήμερα. Η αιτία για να δημιουργηθεί χάος δεν εξέλιπε ποτέ».

Ο συνθέτης δούλεψε, διατηρώντας χωρίς ρίμα, το μεταφρασμένο κείμενο του Θερβάντες. Μουσικά χρησιμοποίησε φλάουτο, κιθάρα, βιολοντσέλο και πολλά κρουστά, ερμηνευμένα από «τέσσερις σπουδαίους σολίστ που μου έλυσαν τα χέρια. Η μουσική είναι μεγάλης δυσκολίας όσον αφορά την ερμηνεία, αλλά καθόλου δύσκολη όσον αφορά την πρόσληψη από το κοινό που θα έχει την αίσθηση ότι ακούει ισπανίζοντα μοτίβα – από αυτά που ακούγονται σχεδόν «κλισέ» στ’ αυτιά μας. Μέσα στο «πλακατζίδικο» κλίμα της ιστορίας, βασική προσπάθεια είναι να μη χαθεί ούτε λέξη από τους διαλόγους που τραγουδιούνται ολόκληροι. Η αισθητική άποψη ανιχνεύει τη δυνατότητα ενός ελληνικού τρόπου τραγουδίσματος στην όπερα…».

Η πρόσκληση του Μεγάρου Μουσικής εξασφάλισε την παρουσίαση. Δεν ήταν αυτονόητο. Η προηγούμενη όπερα του Κουρουπού ήταν η λυρική τραγωδία «Ιοκάστη» (Δελφοί, 2002). Το 2000 είχαν παρουσιαστεί με μεγάλη επιτυχία οι «Δραπέτες της Σκακιέρας» στη Λυρική Σκηνή, ήταν όμως μια ανάθεση και πρωτοβουλία της «Αττικής Πολιτιστικής» της Ελένης Μουσταίρα. Ο συνθέτης είχε πρωτοδοκιμαστεί στο είδος το ’91, όταν η όπερα δωματίου «Πυλάδης», σε κείμενο Γιώργου Χειμωνά και σκηνοθεσία και σκηνογραφία του Διονύση Φωτόπουλου, είχε κάνει διθυραμβική πρεμιέρα στο υποσκήνιο του Μεγάρου. Ηταν η πρώτη ελληνική όπερα που παρουσιάστηκε στο Μέγαρο.

Οπερα στο συρτάρι

Και τώρα, αν δεν είχε πάρει το Μέγαρο πρωτοβουλία, η «Σκηνή των Θαυμάτων» ίσως να είχε τύχη ανάλογη με το «Καράβι του Ελατου». Η μεγάλη όπερα για παιδιά, γραμμένη από τον Κουρουπό εδώ και 10 χρόνια, δεν έχει ακόμα παρουσιαστεί.

  • Η πρώτη σας όπερα, ο «Πυλάδης», έκανε πρεμιέρα ταυτόχρονα με το Μέγαρο Μουσικής. Τι προσδοκίες είχατε τότε;

«Ηταν μια εποχή που όλες οι, ευρωπαϊκής προέλευσης, προοπτικές της χώρας δημιουργούσαν μια γενικότερη ευφορία. Υπήρχε μια μεγάλη προσδοκία ότι πάει η Ελλάδα να γίνει Ευρώπη. Τον εξευρωπαϊσμό προσπαθούσε να προωθήσει και ο Χρήστος Λαμπράκης».

  • Εκτοτε το Μέγαρο;

«Το Μέγαρο ήρθε να καλύψει όλα τα κενά που υπήρχαν και να λύσει χρόνια προβλήματα. Σε ένα βαθμό, τα κατάφερε. Αλλά βέβαια, δεν μπορεί να είναι ο μοναδικός φορέας της χώρας που λειτουργεί σωστά».

  • Μια όπερα σαν τη «Σκηνή των Θαυμάτων» δεν θα ‘πρεπε να είναι σε ανάθεση της Λυρικής;

«Ανάθεση θα σήμαινε ότι θα μου είχαν πληρώσει το έργο. Εγώ δεν πληρώνομαι από πουθενά, ούτε βέβαια μπορούσα να πω στο Μέγαρο «παίξτε ό,τι έγραψα και πληρώστε με». Ούτως ή άλλως δεν επεδίωξα ποτέ να γίνω πλούσιος μέσω της μουσικής – δεν γίνεσαι πλούσιος άμα την αγαπάς πραγματικά».

  • Η Λυρική δεν θα πρέπει όμως να επιδιώκει τη στήριξη της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας;

«Θα κάνω μια πιο σκληρή ερώτηση. Γιατί από το ’91 δεν μου δόθηκε η ευκαιρία να ξαναγράψω μια μικρή όπερα, όταν με τον «Πυλάδη» είχε σημειωθεί τέτοια επιτυχία; Ελεος! Επίσης, μετά από μια δημιουργική πορεία που κάτι έχει αποδείξει, δεν έχω δικαίωμα να αναρωτηθώ γιατί μια όπερά μου δεν έχει παιχτεί εδώ και δέκα χρόνια; Κι όμως το «Καράβι του Ελατου» έχει προταθεί στη Λυρική δύο φορές – και μάλιστα όχι από εμένα. Αλλά ούτε φωνή ούτε ακρόαση».

Info:

«Η Σκηνή των Θαυμάτων» κάνει πρεμιέρα στις 9 Φεβρουαρίου και επαναλαμβάνεται στις 10 και 11/2. Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος. Μετάφραση: Ισμήνη Κανσή, Κρήτη Κλώνου-Βόσσου, Βιργινία Γαλανοπούλου. Σκηνικά: Αντώνης Δαγκλίδης. Κοστούμια: Claire Bracewell. Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης. Χορογραφία: Αγγελική Στελλάτου.

Τραγουδούν: Χάρης Ανδριανός, Μαργαρίτα Συγγενιώτου, Χριστίνα Γιαννακοπούλου, Ελπινίκη Ζερβού, Τάσης Χριστογιαννόπουλος, Αρτεμις Μπόγρη, Τάσος Αποστόλου. Μουσική προετοιμασία: Θανάσης Αποστολόπουλος. Χορευτές-ηθοποιοί: Νίκος Καλογεράκης, Φώτης Νικολάου, Ρούλα Κουτρουμπέλη. Μουσικοί: Ελενα Παπανδρέου (κιθάρα), Δημήτρης Δεσύλλας (κρουστά), Μαριλένα Δωρή (φλάουτο), Βαγγέλης Νίνα (βιολοντσέλο). Μουσική διεύθυνση του Νίκου Τσούχλου. Διάρκεια: Μία ώρα.

Εισιτήρια: Στα ταμεία του Μεγάρου προς 40, 25 και 9 ευρώ (φοιτητικό).

Με αφετηρία την κομέντια ντελ άρτε

Της ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος σκηνοθετεί την πρώτη του όπερα στην πρώτη του συνεργασία με το Μέγαρο. «Σχηματικά θα μπορούσαμε να πούμε πως «Η Σκηνή των Θαυμάτων» ανήκει στην ισπανική εκδοχή της κομέντια ντελ άρτε: έχει πολλά κοινά στοιχεία, οι βασικοί χαρακτήρες μοιάζουν και η εποχή είναι η ίδια», λέει. «Η φόρμα της παράστασης είναι συνεπώς επηρεασμένη από την κομέντια, το κουκλοθέατρο και τις μαριονέτες.

Αυτό σημαίνει έντονο σωματικό στιλιζάρισμα, τόσο για τα πρόσωπα όσο και για το στήσιμο της παράστασης. Στο κομμάτι αυτό καθοριστικό ρόλο έπαιξε η Αγγελική Στελλάτου…».

Για να βρει τη φόρμα που ταίριαζε στη «Σκηνή των Θαυμάτων» είχε, όπως λέει, «πολύτιμη δεξαμενή γνώσης» τις σκηνοθεσίες του στον «Υπηρέτη δύο αφεντάδων» του Γκολντόνι και στο «Περλιμπλίν και Μπελίσα» του Λόρκα. «Στην όπερα, βέβαια, κυρίαρχη είναι η μουσική».

  • Της ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, Ελευθεροτυπία, Τρίτη 2 Φεβρουαρίου 2010
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: