«Νόρμα» στα χαρακώματα

  • Της ΜΑΤΟΥΛΑΣ ΚΟΥΣΤΕΝΗ
  • Επτά, Κυριακή 6 Ιουνίου 2010

Ακόμα κι εκείνοι που έχουν άγνοια από λυρικό τραγούδι έχουν σίγουρα ακούσει μια φορά το «Casta Diva». Οσοι, δε, είναι ειδικοί αδημονούν να παρακολουθήσουν στο Ηρώδειο μια από τις δημοφιλέστερες όπερες: η «Νόρμα» του Βιντσέντσο Μπελίνι σηματοδοτεί την επιστροφή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Ελληνικό Φεστιβάλ, και μάλιστα σε μια περίοδο που ο οργανισμός αγωνιά για την επιβίωσή του.

Ερμηνευτές στις πρόβες, πλάι στη μακέτα που σχεδίασε ο Γ. Πάτσας,  δέχονται τις οδηγίες του σκηνοθέτη Σπύρου Ευαγγελάτου

Ερμηνευτές στις πρόβες, πλάι στη μακέτα που σχεδίασε ο Γ. Πάτσας, δέχονται τις οδηγίες του σκηνοθέτη Σπύρου Ευαγγελάτου

Μισό αιώνα μετά την παρουσίαση της «Νόρμας» στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου (Αύγουστος 1960), με πρωταγωνίστρια τη Μαρία Κάλλας, η τραγική ηρωίδα κάνει πρεμιέρα το Σάββατο σε σκηνοθεσία του Σπύρου Ευαγγελάτου, σκηνικά του Γιώργου Πάτσα και μουσική διεύθυνση του Λουκά Καρυτινού. Στον ομώνυμο ρόλο, μια από τις κορυφαίες ελληνίδες σοπράνο, η Δήμητρα Θεοδοσίου.

«Πρόκειται για ένα έργο θρίαμβο του πρώιμου ρομαντισμού, το οποίο φυσικά καταξιώθηκε από τη Μαρία Κάλλας» λέει ο σκηνοθέτης της παράστασης. «Εμείς σε καμία περίπτωση δεν θέλουμε μια παραγωγή με ιστορικά κοστούμια σαν μια αναβίωση που να θυμίζει Αστερίξ και Οβελίξ. Επιλέξαμε ένα αφαιρετικό σκηνικό, που να αποπνέει κάτι μοντέρνο και καινούριο, αλλά που στο σύνολό του προβάλλει αυτήν την αίσθηση απειλής που σου δημιουργεί η υπόθεση».

Αναμνήσεις από τη Μήδεια

Η ελληνίδα ντίβα, που είχε τραγουδήσει Νόρμα ήδη από το 1948, ανέδειξε τον ρόλο σε μέτρο καταξίωσης για δραματικές υψιφώνους, ενώ η ίδια κέρδισε επάξια τη φήμη της αδιαφιλονίκητης Νόρμας του 20ού αιώνα. Η πρωταγωνίστρια του Μπελίνι είναι πρωθιέρεια και μητέρα, εγκαταλειμμένη ερωμένη και εκδικητική αντίπαλος. Το τέλος της φαντάζει αναπόφευκτο, καθώς η ζωή της θα σημαδευτεί από ενδόμυχες συναισθηματικές συγκρούσεις, από όρκους που δεν κρατήθηκαν και απελπισμένους έρωτες. Ο θάνατός της συνιστά λιγότερο αυτοτιμωρία και περισσότερο καθαρτήρια λύση. Το φινάλε αποτελεί μια από τις συγκλονιστικότερες οπερατικές σκηνές, δομημένη γύρω από έξοχη μελωδία (πρωτοπαρουσιάστηκε στη Σκάλα του Μιλάνου το 1831).

«Η Νόρμα είναι μια σύνθετη ρομαντική φιγούρα που κουβαλάει αναμνήσεις από τη Μήδεια. Είναι ένας ρόλος με τεράστιες ερμηνευτικές και υποκριτικές δυνατότητες» λέει ο Σπύρος Ευαγγελάτος. «Είχα δει μικρός την Κάλλας στην Επίδαυρο και περισσότερο από την ανεπανάληπτη ερμηνεία της διέκρινες την πανίσχυρη προσωπικότητά της. Μια τέτοια φυσιογνωμία είναι το ιδανικό για έναν σκηνοθέτη. Ωστόσο, επειδή δεν υπάρχει αντάξια να τη διαδεχθεί, νομίζω ότι είναι λάθος αυτές οι ατελείωτες συγκρίσεις μαζί της». Και η παράστασή τους, τι συναισθήματα θέλει να αφήνει στο κοινό; «Ο κόσμος συμπαρίσταται σε όλο αυτό το μαρτύριο, διότι καθοδηγείται κυρίως από τη μουσική. Η ακτινοβολία και η επιρροή της είναι τέτοια, που τα συναισθήματα βγαίνουν από τα τραγούδια. Ο θεατής συμπορεύεται ακολουθώντας τις συναισθηματικές διακυμάνσεις, αφού η μουσική ολοκληρώνει τους χαρακτήρες».

Και, ενώ οι προετοιμασίες κορυφώνονται, η Λυρική Σκηνή συνεχίζει τον δικό της Γολγοθά, με στόχο φυσικά την εξοικονόμηση πόρων. Το πρόγραμμα εξυγίανσης που ανακοίνωσε ο νέος πρόεδρός της Νίκος Μουρκογιάννης, περιλαμβάνει τη μη ανανέωση της σύμβασης με το θέατρο «Ακροπόλ», τη μεταφορά των διοικητικών υπηρεσιών και του μπαλέτου στην Καλλιθέα, τη μεταφορά των εργαστηρίων στο Μενίδι και τη διακοπή μίσθωσης του ακινήτου στην οδό Πειραιώς 199, όπου το ενοίκιο ήταν μεγάλο, την ακύρωση των παραστάσεων της Πειραματικής Σκηνής, τη μείωση κατά 65% του κόστους παραγωγής στη «Νόρμα», αλλά και τη μη ανανέωση 337 συμβάσεων ορισμένου χρόνου. «Οταν ανέλαβα, οι ανελαστικές δαπάνες του οργανισμού ήταν 25 εκατ. ευρώ ετησίως. Σήμερα, με τις παραπάνω περικοπές, τις περιορίσαμε στα 13. Αν σκεφτεί κανείς πως η κρατική επιχορήγηση είναι 17 εκατ., τότε από του χρόνου θα μπορούμε να έχουμε ένα μικρό κέρδος. Προς Θεού, όμως, όχι τέτοιο που να μας βοηθήσει να ξεπληρώσουμε τις υποχρεώσεις μας. Σας πληροφορώ ότι θα μπορούσα να νικήσω τα χρέη μας, αν η Λυρική είχε έστω κι ένα ακίνητο. Είναι εξωφρενικό ότι όλοι οι χώροι νοικιάζονται».

Τα χρέη τα οποία δημιουργήθηκαν την τελευταία τριετία είναι σύμφωνα με τον Λουκά Καρυτινό (αρχιμουσικό της Λυρικής), κρατική ευθύνη. «Η Λυρική έχει τη διαρκή ατυχία να έχει ένα κράτος διαχρονικά ατάλαντο, το οποίο θεωρεί ότι καλύπτεται με το να τη βοηθάει με χρήματα. Σχεδόν 70 χρόνια διακονεί το λειτούργημά της αβοήθητη. Η επιχορήγηση που λαμβάνει είναι αντίστοιχη ενός γερμανικού επαρχιακού θεάτρου. Κανονικά, έπρεπε να κυμαίνεται μεταξύ 25, και 27 εκατομμυρίων. Επ’ ουδενί δεν μιλάμε για τα 100 εκατ. που λαμβάνει η Βαστίλη».

Σύμφωνοι. Ομως, τα σημερινά 15 εκατ. χρέη μαζεύτηκαν την τελευταία τετραετία κι αφού το 2007 το κράτος είχε ξαναδιαγράψει τις οφειλές του θεάτρου. «Ξέρω πως με το να σβήνεις τα χρέη ενός οργανισμού τόσο σύντομα είναι σαν να τον προκαλείς να τα ξαναδημιουργήσει. Δεν δίνω συγχωροχάρτι ελαφρά τη καρδία σε εκείνους που μας έφεραν σε αυτήν την κατάσταση. Είναι σαφές ότι διαχειρίστηκαν τα χρήματα που δεν είχαν σαν να τα είχαν» λέει ο ίδιος.

Κάποιοι από τους συνδικαλιστές, πάντως, ακολουθούν δική τους πορεία. «Διαφωνούμε με το να φτιάχνει πρόγραμμα ένας τεχνοκράτης σαν τον κύριο Μουρκογιάννη. Είναι μια τακτική άγνωστη για τον πολιτισμό μας» σχολιάζει ο Νεκτάριος Σαμαρτζής, πρόεδρος του Σωματείου Χορωδών -πρόκειται για το σωματείο που συχνότερα προτείνει απεργιακές κινητοποιήσεις. Η διοίκηση, πάντως, επιμένει πως τα περισσότερα σωματεία συμφωνούν με τα μέτρα. «Εχω καταπληκτική σχέση με τους εργαζόμενους, είμαι σε καθημερινό διάλογο με τουλάχιστον 200 από αυτούς. Ακόμα και οι 337 στους οποίους δεν θα ανανεώσουμε τις συμβάσεις συχνά μου λένε ότι καταλαβαίνουν πως δεν έχω άλλη επιλογή» υποστηρίζει ο Ν. Μουρκογιάννης.

«Αυτές οι ανακοινώσεις δεν έγιναν για να εξοικονομηθούν χρήματα για τη σωτηρία της Λυρικής. Ολα αυτά συμβαίνουν επειδή θέλουν να ξεφορτωθούν τα βαρίδια -δηλαδή τους εργαζόμενους- για να παραδώσουν τη Λυρική στο ιδιωτικό κεφάλαιο» ισχυρίζεται με τη σειρά του ο Ν. Σαμαρτζής. «Το έλλειμμα των 15 εκατ., όσο και να μειωθεί το κόστος λειτουργίας, δεν πρόκειται να καλυφθεί. Θέλουν να μας κάνουν κι εμάς σαν την Ολυμπιακή: να μας απαξιώσουν, για να βρεθεί ένας επιχειρηματίας να μας «σώσει». Δεν διαφωνούμε με τη μεταστέγαση στο Φάληρο, αλλά αν ήθελε το Ιδρυμα Νιάρχου να κάνει δωρεά θα μπορούσε να δώσει τα χρήματα στο κράτος κι αυτό με τη σειρά του να κατασκευάσει τη νέα στέγη. Το γεγονός ότι το ίδρυμα αυτό ή ο εκάστοτε ιδιώτης θα επεμβαίνει στο καλλιτεχνικό μας έργο δεν μπορεί παρά να μας πονηρεύει και να μας βρίσκει αντίθετους».

Ωστόσο, ο πρόεδρος είναι σαφής: «Η μεταστέγαση θα λύσει πολλά προβλήματα, αλλά ίσως δημιουργήσει καινούρια. Την 1η Ιανουαρίου 2016 θα τελειώσουν τα ψέματα και πρέπει να γίνουμε ανταγωνιστικοί σε παγκόσμιο επίπεδο. Οσο για τις φήμες που κυκλοφορούν για μελλοντική ανάμειξη του Ιδρύματος Νιάρχου στις καλλιτεχνικές δραστηριότητες της Λυρικής, τις διαψεύδω κατηγορηματικά. Πιστέψτε με έχω διαβάσει πολλές φορές τη σύμβαση και είναι απόλυτα σαφής: δεν υπάρχει κανένα μεικτό σχήμα· είναι απλή δωρεά οικήματος».

«Να αξιολογούνται όλοι»

Νέες συνήθειες στην καθημερινότητα των εργαζομένων της Λυρικής, όμως, προστέθηκαν και με μια ακόμα απόφαση της διοίκησης: την αξιολόγηση του δυναμικού. «Μα πού ακούστηκε να μην αξιολογούνται ποτέ οι εργαζόμενοι σε έναν καλλιτεχνικό οργανισμό; Εγώ αξιολογούμαι 365 μέρες τον χρόνο» λέει ο Νίκος Μουρκογιάννης. «Από τους χιλιάδες που έχω αξιολογήσει κανείς δεν μετάνιωσε που πέρασε αυτή τη διαδικασία. Υπάρχει επιτροπή που συστήσαμε μετά από απόφαση του δ.σ. και θα δουλεύει μόνιμα πια στον τομέα της αξιολόγησης. Οσοι πάρουν «κακό βαθμό» θα γυρίσουν στο υπουργείο Πολιτισμού, όπου ανήκουν (δουλεύουν στη Λυρική ως αποσπασμένοι). Εργαζόμενοι με συμβάσεις αορίστου χρόνου δεν σημαίνει ότι κανείς δεν μπορεί να τους κάνει τίποτα. Οσοι δεν ανταποκρίνονται στο περιεχόμενο των συμβάσεών τους θα δεχτούν τις συνέπειες».

Στη «Νόρμα» τους λοιπούς ρόλους ερμηνεύουν οι: Τσέλια Κοστέα, Ελένα Κασσιάν, Βαγγέλης Χατζησίμος, Καλίν Μπρατέσκου, Δημήτρης Καβράκος, Δημήτρης Κασιούμης. Οι παραστάσεις θα επαναληφθούν στις 13, 18 και 19 Ιουνίου. *

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: